Tüm yazılar

e-Fatura XML dosyası nasıl açılır ve okunur?

·4 dk okuma

Entegratörünüzden ya da bir tedarikçiden .xml uzantılı bir fatura dosyası geldi. Çift tıkladığınızda tarayıcıda bir yığın etiket görüyorsunuz. Oysa resmi belge tam olarak bu dosyadır. Ekranda gördüğünüz düzgün fatura görüntüsü bu XML’den üretilir. Bu yazıda XML’in içinde neyin nerede durduğunu ve hangi alanın ne anlama geldiğini anlatıyorum.

UBL-TR nedir?

e-Fatura ve e-Arşiv faturalar, uluslararası UBL 2.1 standardının Türkiye için uyarlanmış hali olan UBL-TR biçiminde XML dosyalarıdır. Dosyanın başında bunu görebilirsiniz: UBLVersionID alanında 2.1, CustomizationID alanında TR1.2 yazar. Alanların adları İngilizcedir ama her birinin resmi bir Türkçe karşılığı vardır. GİB’in UBL-TR kılavuzları bu karşılıkları listeler (GİB e-Belge duyuruları).

e-Fatura mı, e-Arşiv mi?

İkisi de aynı UBL-TR biçimini kullanır. Farkı, faturanın kime kesildiğidir:

  • e-Fatura, iki taraf da e-Fatura uygulamasına kayıtlıyken kullanılır. Fatura alıcıya elektronik ortamda iletilir.
  • e-Arşiv fatura, e-Fatura uygulamasına kayıtlı olmayan vergi mükelleflerine ve vergi mükellefi olmayanlara düzenlenir. Alıcıya, isteğine göre kâğıt ya da elektronik ortamda iletilir (GİB e-Arşiv hakkında).

Hangisi olduğunu XML’deki senaryo alanından anlarsınız.

Senaryo: TEMELFATURA mı, TICARIFATURA mı?

ProfileID alanı faturanın senaryosunu söyler. En sık görecekleriniz:

  • TEMELFATURA: Alıcı, sistem içinden red yanıtı veremez. İtiraz etmek isterse Türk Ticaret Kanunu’ndaki harici yolları kullanır: noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da kayıtlı elektronik posta (KEP).
  • TICARIFATURA: Alıcı, fatura kendisine iletildikten sonraki 8 gün içinde sistem üzerinden kabul ya da red yanıtı verebilir. Bu senaryo, tarafların önceden anlaşmasına bağlıdır. Faturanın kendisi temel faturadan farklı değildir, fark yalnızca bu yanıt imkânıdır.
  • EARSIVFATURA: e-Arşiv faturadır.

Diğer değerler de vardır: IHRACAT, KAMU, YOLCUBERABERFATURA gibi. Sekiz günlük sürenin dayanağı Türk Ticaret Kanunu’nun 21’inci maddesidir: fatura alan kişi sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmemişse içeriği kabul etmiş sayılır. İptal ve itiraz ayrıntıları için GİB’in e-Fatura iptal ve itiraz kılavuzuna bakabilirsiniz.

Fatura tipi

InvoiceTypeCode alanı faturanın amacını söyler. Sık görülenler:

  • SATIS: mal ya da hizmet satışı
  • IADE: iade faturası
  • TEVKIFAT: KDV tevkifatı içeren fatura (iadesi TEVKIFATIADE)
  • ISTISNA: vergi istisnası içeren fatura
  • OZELMATRAH: özel matrah faturası
  • IHRACKAYITLI: ihraç kayıtlı satış

Tevkifatlı faturaların hesabını ayrı bir yazıda örnekle anlattım.

Fatura numarası ve ETTN

İki numara birbirine karıştırılır:

  • Fatura numarası (ID) 16 karakterdir: 3 karakterlik bir birim kodu, 4 haneli yıl ve 9 haneli sıra numarası. Örneğin ABC2026000000123. Aynı düzenleyici aynı numarayı bir kez kullanabilir.
  • ETTN (UUID), Evrensel Tekil Tanımlama Numarası’dır. a1b2c3d4-… biçiminde uzun bir koddur ve faturayı dünyada tekil yapar.

Muhasebede aynı faturayı iki kez işlememek için en güvenilir anahtar ETTN’dir.

Taraflar: satıcı ve alıcı

  • AccountingSupplierParty satıcıdır, yani faturayı düzenleyen.
  • AccountingCustomerParty alıcıdır, yani faturayı alan.

Her iki tarafta da kimlik numarası PartyIdentification altında yazar. Taraf bir kurumsa vergi kimlik numarası (schemeID="VKN"), bir şahıssa T.C. kimlik numarası (schemeID="TCKN") bulunur. Vergi dairesinin adı PartyTaxScheme altındadır. Numaranın yazımını kontrol etmek isterseniz VKN ve TCKN doğrulama aracını kullanabilirsiniz.

Kalemler, vergiler ve toplamlar

Faturanın asıl içeriği şu bölümlerdedir:

  • InvoiceLine (mal/hizmet kalemleri): Her satırda miktar ve birimi, birim fiyat ve satır tutarı yer alır. Birim kodları standarttır, örneğin C62 adet, KGM kilogram demektir.
  • TaxTotal (toplam vergi): Vergiler ve oranlara göre ara toplamları. KDV’nin vergi türü kodu 0015’tir.
  • WithholdingTaxTotal (tevkifat bilgileri): Varsa tevkifat kodu ve tutarı. Örneğin 624 yük taşımacılığı, 2/10.
  • LegalMonetaryTotal (parasal toplamlar): Faturanın alt toplamları buradadır.

Parasal toplamlar bölümündeki alanlar özellikle önemlidir:

  • LineExtensionAmount: miktar ile birim fiyatın çarpımından gelen tutar
  • TaxExclusiveAmount: vergiler hariç, iskonto ya da artırım dahil tutar, yani vergi matrahı
  • TaxInclusiveAmount: vergiler, iskonto ve artırım dahil toplam
  • AllowanceTotalAmount: toplam iskonto
  • PayableAmount: ödenecek tutar

Bunların dışında sipariş (OrderReference) ve irsaliye (DespatchDocumentReference) bilgileri, ödeme şekli (PaymentMeans), notlar (Note) ve belge para birimi (DocumentCurrencyCode) de XML’de yer alabilir. Faturanın sonundaki Signature bölümü mali mühür ya da elektronik imza bilgisidir.

Görüntü XML’den nasıl üretilir?

Faturanın okunaklı görüntüsü XML’in kendisinde değil, bir XSLT şablonundadır. Şablon, XML’deki verileri alıp bildiğimiz fatura sayfasına çevirir. UBL-TR’de faturaya ek belgeler gömülebilir ve kılavuzlardaki ek belge tiplerinden biri de tam olarak “XSLT”dir.

Bilmeniz gereken önemli bir kural var: GİB’in kılavuzuna göre görüntü ile XML’deki bilgiler arasında fark olursa XML’deki bilgiler esas alınır (e-Fatura Portalı Kullanım Kılavuzu). Görüntüde tuhaf bir şey görürseniz XML’e bakın.

XML dosyasını nereden bulursunuz?

Faturayı hangi ekranda görüyorsanız XML’i de genellikle oradan indirebilirsiniz: kullandığınız entegratörün paneli ya da GİB’in portalı. GİB’in portal kılavuzu da gelen ve giden faturaların bilgisayara indirilebildiğini anlatır.

Hızlıca okumak için

XML’i tarayıcınızda okunaklı bir fatura olarak açmak, kalemleri Excel’e aktarmak ya da birden çok faturayı tek listede görmek için e-Fatura XML görüntüleyiciyi kullanabilirsiniz. Dosya tarayıcınızda okunur, hiçbir yere yüklenmez.

Benzer bir iş mi düşünüyorsunuz?

KOBİ’ler için onay akışları, Microsoft 365 ve Power Automate otomasyonları, ERP ve e-Fatura entegrasyonları, kurumsal web siteleri.

Projenizi anlatın